Procedury i opłaty ponoszone przez dzieci za umieszczenie rodziców w domach pomocy społecznej

Procedura umieszczania osób starszych w domach pomocy społecznej (DPS) jest ściśle regulowana prawem, a za finansowanie pobytu odpowiada pensjonariusz oraz jego rodzina. Decyzja o umieszczeniu rodzica w DPS może być podyktowana jego złą sytuacją zdrowotną lub niepełnosprawnością. Ważna jest świadoma zgoda osoby, której dotyczy sprawa, na jej pobyt w ośrodku, choć są odstępstwa od tej reguły.

Kto może zostać umieszczony w domu pomocy społecznej?

Uprawnienie do pobytu w domu pomocy społecznej przysługuje:

• osobom starszym, które nie są w stanie samodzielnie funkcjonować i potrzebują stałej opieki oraz wsparcia w codziennych czynnościach;
• osobom niepełnosprawnym, które nie potrafią samodzielnie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych lub wymagają specjalistycznej i całodobowej opieki;
• osobom przewlekle chorym, które potrzebują stałej opieki medycznej lub pomocy w podstawowych czynnościach (np. podczas ubierania się, mycia czy jedzenia);
• osobom z zaburzeniami psychicznymi, np. stwierdzonymi chorobami na tle psychicznym lub niepełnosprawnością intelektualną.

Procedura umieszczania rodziców w DPS

Wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej może przygotować sama osoba zainteresowana lub jej rodzina. Dokument należy złożyć w ośrodku pomocy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania rodzica.

Następnie, w ciągu 14 dni od momentu złożenia wniosku, pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy z osobą zainteresowaną w miejscu zamieszkania lub jej aktualnego pobytu. Podczas wywiadu pracownik socjalny analizuje m.in. sytuację zdrowotną, materialną i bytową rodzica.

Również osoby z najbliższej rodziny – małżonek lub dzieci – biorą udział w wywiadzie środowiskowym (alimentacyjnym). Na podstawie zebranych informacji pracownik socjalny ocenia możliwości zapewnienia odpowiedniej opieki osobie starającej się o miejsce w domu pomocy społecznej przez jej krewnych. Jeżeli dzieci nie są w stanie zaopiekować się rodzicem – ustalane są ich możliwości finansowe i zdolność do pokrycia kosztów pobytu pensjonariusza w DPS.

Opłaty za pobyt rodzica w DPS

Zgodnie z polskim prawem, koszty pobytu w domu pomocy społecznej są częściowo pokrywane przez pensję emerytalną lub rentową osoby umieszczanej w placówce, jednak nie mogą one przekroczyć 70% tych środków. Jeśli dochody pensjonariusza są niewystarczające, do pokrycia kosztów mogą być zobowiązani krewni, w tym dorosłe już dzieci, jeśli ich sytuacja materialna na to pozwala. To zobowiązanie wynika z ustawowego obowiązku alimentacyjnego.

Prawo przewiduje możliwość odstąpienia od dochodzenia opłat od dzieci za pobyt ich rodziców w DPS w pewnych sytuacjach. Taką okolicznością może być udowodnienie przez dziecko, że było zaniedbywane lub niewłaściwie traktowane przez rodzica w dzieciństwie albo rodzic w ogóle nie sprawował nad nim opieki i się nim nie interesował.

Jeżeli najbliżsi krewni – małżonek, dzieci i wnuki – nie mają możliwości finansowych lub nie wywiązują się z obowiązku opłacania wydatków za pobyt pensjonariusza w ośrodku, to uregulowanie opłat z tym związanych przechodzi na gminę.

Czy można umieścić rodzica w domu opieki społecznej bez jego zgody?

Wiele chorób i schorzeń, takich jak m.in. upośledzenie umysłowe, choroby psychiczne, demencja czy znacznie obniżona sprawność fizyczna, wymaga całodobowej, specjalistycznej opieki. W takich przypadkach zwykle najbliższa rodzina rozważa umieszczenie schorowanego rodzica w domu opieki społecznej. Okazuje się jednak, że jeśli dana osoba nie została ubezwłasnowolniona, a więc ma pełną zdolność do czynności prawnych, konieczna jest jej zgoda na pobyt w placówce DPS. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy stan zdrowia rodzica uniemożliwia podejmowanie przez niego świadomych decyzji, stanowi dla niego zagrożenie oraz wyklucza możliwość samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu. Najbliżsi mogą złożyć stosowny wniosek do sądu opiekuńczego w celu ubiegania się o umieszczenie rodzica w domu opieki społecznej bez jego zgody. 

Ubezwłasnowolnienie rodzica – jak wygląda procedura?

Ubezwłasnowolnienie rodzica polega na całkowitym lub częściowym pozbawieniu go zdolności do czynności prawnych. Przy podejmowaniu tak trudnej decyzji, należy zawsze kierować się dobrem danej osoby, która ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie podejmować racjonalnych wyborów dotyczących jej życia oraz samodzielnie troszczyć się o własne interesy. Po uzyskaniu sądowego orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu ten obowiązek przejmuje jej opiekun prawny. 

Ubezwłasnowolnienie następuje na mocy prawomocnego postanowienia sądu. Konieczne jest więc złożenie wniosku do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania/pobytu osoby, której dotyczy. Podczas rozprawy osoba, która ma zostać ubezwłasnowolniona, zostaje przesłuchana przez sąd oraz poddana badaniom psychologicznym, psychiatrycznym i neurologicznym. Na tym etapie przesłuchiwani są również świadkowie wskazani przez wnioskodawcę oraz biegli. Warto również wspomnieć, że tego typu sprawy są rozpatrywane przez 3 sędziów zawodowych i wymagają obecności prokuratora. Sąd po zgromadzeniu całości materiału dowodowego podejmuje decyzję i oddala żądanie lub wydaje orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu.